Pils en lager: een goudgeel bier dat de wereld veranderde

Een Boheemse stad, koele kelders en een onzichtbare revolutie in gist.

Het bottelen van Rainier-bier in Seattle in 1900, uit Seattle and the Orient. De foto toont de industriële organisatie van het brouwerswerk rond 1900; het is geen afbeelding van Stella Artois of een Belgische brouwerij.
Photographe non identifié · Seattle and the Orient, ouvrage dirigé par Alfred D. Bowen · 1900 · Bron van het document · Publiek domein

Plzeň, 5 oktober 1842

In de Boheemse stad Plzeň lieten burgers een brouwerij bouwen om de wisselende kwaliteit van hun bier te verbeteren. Op 5 oktober 1842 brouwde Josef Groll er de eerste partij van het nieuwe bier uit Pilsen. Bleke mout, zacht plaatselijk water en Saazhop vormden samen een goudgeel bier dat het historische voorbeeld voor pils zou worden. De naam verwijst nog altijd naar die stad.

Pils en lager: wat betekenen die woorden?

Lager is een brede familie van ondergistende bieren, die doorgaans bij koele temperaturen vergisten en rijpen. Pils, of pilsner, is een blond biertype binnen die familie, met een duidelijk evenwicht tussen graan en hop. Elke pils is een lager, maar er bestaan ook amberkleurige en donkere lagers. De kleur vertelt dus niet vanzelf hoe een bier vergist. Het Duitse woord Lager verwijst naar het bewaren en laten rijpen van bier.

1883: een revolutie ter grootte van één cel

In het Carlsberg-laboratorium isoleerde Emil Christian Hansen gist en vermeerderde die als een reincultuur. In november 1883 werd deze voor het eerst op productieschaal gebruikt. Brouwers kregen daarmee een belangrijk hulpmiddel om hun vergistingen beter te herhalen. Achter een ogenschijnlijk eenvoudig bier schuilen temperatuurbeheersing, rijpingstijd en de microbiologische nauwkeurigheid die in de negentiende eeuw werd ontwikkeld. Ook een helder glas heeft een wetenschappelijke geschiedenis.

Drie voorbeelden op onze kaart

Stella Artois vertegenwoordigt de Belgische pils: goudgeel, met graantoetsen en hopbitterheid. Ichnusa Non Filtrata blijft een lager, maar behoudt een waas van zwevende gist: ongefilterd betekent geen witbier. Carlsberg 0.0 biedt het moutige en hoppige karakter van een alcoholvrije lager. Samen tonen deze bieren dat vergistingsfamilie, filtratie en alcoholgehalte verschillende kanten van bier beschrijven. Het zijn geen onderling verwisselbare woorden voor wat we in het glas zien.

Bronnen en documentatie

Prazdroj — het eerste bier uit Pilsen in 1842

BJCP — richtlijnen voor bierstijlen

Carlsberg — Emil Christian Hansen en gist in reincultuur

Ichnusa — officiële productfiche Non Filtrata

Stella Artois — officiële beschrijving van de stijl

Carlsberg 0.0 — alcoholvrije lager