Saint-Rémy de Rochefort: een geschiedenis van heropleving
Sinds 1230: de eerste kloosterzusters, de beproevingen, de heropleving van 1887 en erfgoed dat ons bij La Corte Segreta aanspreekt.

Abdij Notre-Dame de Saint-Rémy in Rochefort, gefotografeerd in augustus 2011 — Grentidez, Wikimedia Commons, CC0.
Bij La Corte Segreta kan een bier een deur naar een veel groter verhaal openen. Achter Rochefort 10 ligt de abdij Notre-Dame de Saint-Rémy in de Famenne, in de provincie Namen. Haar oorsprong gaat terug tot 1230. Bijna acht eeuwen scheiden ons van die stichting: gemeenschappen volgden elkaar op, gebouwen verdwenen en andere werden opnieuw opgericht. We houden van deze plek om wat ze vertelt over tijd, werk en overdracht.
1230: een geschiedenis die met vrouwen begint
Op 13 juni 1230 schenkt Gilles de Rochefort, ook bekend als Gilles de Walcourt, grond om er een gemeenschap van cisterciënzerinnen te vestigen. Het klooster heet dan ‘Secours Notre-Dame’. Die eerste bladzijde verdient aandacht: de plek die we vandaag met monniken en hun bier verbinden, begint met een vrouwengemeenschap.
In 1464 wisselen de zusters van Rochefort en de monniken van Félipré bij Givet hun kloosters, na een onderzoek naar de situatie van beide huizen. Saint-Rémy heeft dan schulden en de gebouwen dreigen te vervallen. De overeenkomst wordt op 11 november getekend. Cisterciënzermonniken nemen zo de leiding over in een klooster dat al meer dan twee eeuwen bestaat.
‘Gebogen richt ik mij weer op’
Saint-Rémy doorstaat de onrust van zijn tijd. In 1650 plunderen troepen uit Lotharingen de abdij; het volgende jaar vestigen ze zich in het verlaten klooster, terwijl de kloosterlingen in Marche een toevlucht hebben gevonden. Heropbouw wordt noodzakelijk, zowel voor de gebouwen als voor het gemeenschapsleven.
De spreuk van de abdij, ‘Curvata resurgo’ — ‘Gebogen richt ik mij weer op’, krijgt in dat parcours haar volle betekenis. We zien er een manier in om naar de geschiedenis te kijken: beproevingen, verlies en vervolgens de wil om opnieuw te beginnen. Het erfgoed van Saint-Rémy bewaart de herinnering aan die heropbouw.
Een breuk en daarna de heropleving van 1887
Het einde van de 18e eeuw brengt een ingrijpende breuk. De kloosterlingen worden in 1792 geseculariseerd; in 1797 wordt het domein in de revolutionaire context in beslag genomen en als nationaal goed verkocht. Een deel van de gebouwen wordt daarna gesloopt. Het zou dus misleidend zijn te denken dat het kloosterleven sinds de middeleeuwen ononderbroken intact is gebleven.
In 1887 verwerven cisterciënzertrappisten uit Achel het domein en herstellen ze het cisterciënzerleven. Ze restaureren en bouwen opnieuw. De gemeenschap wordt in 1891 een priorij en krijgt in 1912 opnieuw de rang van abdij. Intussen wordt de nieuwe kerk in 1902 gewijd. Die terugkeer na een onderbreking van bijna een eeuw geeft Saint-Rémy een echte geschiedenis van heropleving.
Erfgoed dat je in de stenen kunt lezen
De abdij draagt nog verschillende tijdlagen: bijgebouwen uit 1752, 18e-eeuwse pilasters van Saint-Rémy-marmer en vervolgens kloostergebouwen die tussen 1892 en 1900 zijn gebouwd. De kerk uit die heropbouw werd in 1992–1993 in neoromaanse stijl aangepast.
Van landbouwwerk tot brouwerijerfgoed
Het kloosterleven verbindt gebed met werk. Landbouw en het gebruik van de hulpbronnen van het domein voorzien Saint-Rémy lange tijd in zijn onderhoud. Ook bier hoort bij die geschiedenis: de eerste bekende schriftelijke sporen van het brouwen dateren van 1595. Die datum getuigt van een activiteit die al bestond; ze volstaat op zichzelf niet om het eerste brouwsel te dateren.
In de 20e eeuw krijgt de brouwerij een grotere plaats. De brouwzaal die in 1960 wordt geopend, met haar koperen ketels en glasramen, krijgt de bijnaam “kathedraal van het bier”. Een nieuwe zaal wordt in 2020 in gebruik genomen; de oude blijft behouden als getuige van het erfgoed. Verder produceren en bewaren wat eraan voorafging, worden twee manieren van doorgeven.

‘Rochefort. Abbaye de St. Remy, la brasserie’ — postkaart uitgegeven door Nels, rond 1906. Collecties van de KU Leuven-bibliotheken, via Wikimedia Commons; publiek domein.
Rochefort 10: het verhaal achter de ‘Merveille’ →