Trappistenbier · Van La Trappe tot het keurmerk Authentic Trappist Product
De naam ‘trappist’ hoorde bij een kloostergemeenschap lang voordat hij op een bierfles stond. De naam komt uit een abdij in Normandië en reisde mee met monniken die in ballingschap moesten. Vandaag vertelt het keurmerk Authentic Trappist Product ook waar het bier wordt gebrouwen, wie toezicht houdt en waar de opbrengst naartoe gaat.

Armand de Rancé, abt van La Trappe, op een achttiende-eeuwse gravure.
Pierre Filloeul · Hyacinthe Rigaud · KU Leuven Libraries · Bekijk het document · Publiek domein
Een hervorming in Normandië, een toevlucht in de Kempen
Trappisten leven volgens de regel van Sint-Benedictus, die plaats maakt voor gebed, lezing en handenarbeid. Hun kloostertraditie gaat terug tot de stichting van Cîteaux in 1098. In 1664 herstelt Armand de Rancé in de Normandische abdij La Trappe een strengere leefregel. De gemeenschappen die de hervorming volgen, krijgen de naam trappisten. In 1892 verenigen hun congregaties zich in de Orde van de Cisterciënzers van de Strikte Observantie.
De Franse Revolutie dwingt monniken van La Trappe in ballingschap. In 1794 vestigt een groep die naar Amerika wil doorreizen zich uiteindelijk op een boerderij in de Kempen, in Westmalle. De monniken maken van heide en moeras vruchtbare landbouwgrond. De brouwerij komt pas later, op een plek waar ze eerst zelf een bestaan hebben opgebouwd.
In 1836 komt het eerste bier op de kloostertafel
Wanneer Westmalle in 1836 een abdij wordt, mogen de monniken bij de maaltijd de gebruikelijke streekdrank drinken. Pater Bonaventura Hermans en broeder Alberic Kemps richten de brouwerij in. Op 10 december 1836 proeven de monniken hun eerste bier, een donker, zoet bier met weinig alcohol.
Aanvankelijk blijft het bier voor de eigen tafel. In 1856 begint de abdij het af en toe aan de poort te verkopen. In Westmalle groeit het brouwen voor eigen gebruik uit tot een activiteit waarmee de gemeenschap in haar onderhoud voorziet en andere projecten kan steunen.
Wat ‘trappist’ op een etiket betekent
Trappist® is een beschermde merknaam voor producten van trappistenabdijen. Hij geeft de monastieke herkomst aan. Elke abdij maakt haar eigen keuzes en heeft haar eigen recepten. Blond, donker en tripel kunnen dus allemaal trappistenbieren zijn, met heel verschillende smaken en alcoholpercentages.
De Internationale Vereniging Trappist (IVT), opgericht in 1998, beschermt die herkomst en kent daarnaast het keurmerk Authentic Trappist Product toe, afgekort ATP. Alleen aangesloten abdijen kunnen het aanvragen. Het bier van Mont des Cats laat het verschil zien. De IVT erkent het als trappistenbier en vermeldt dat het in Chimay wordt gebrouwen. In de ATP-lijst van Mont des Cats staan de kazen van de abdij.
De drie voorwaarden voor het ATP-keurmerk
1. De productieplaats. Het product moet in de onmiddellijke omgeving van de abdij worden gemaakt. Bij bier gaat het om de plaats waar wordt gebrouwen.
2. Het toezicht van de gemeenschap. De monniken of monialen houden toezicht op de productie. Leken kunnen, zoals in Rochefort, onder de verantwoordelijkheid van de gemeenschap meewerken in de brouwerij.
3. De bestemming van de opbrengst. Die komt ten goede aan de behoeften van de kloostergemeenschap, solidariteit binnen de orde, ontwikkelingsprojecten en liefdadigheidswerk. De brouwerij staat ten dienste van het kloosterleven.
Hoe de vereniging de voorwaarden controleert
Nadat het product enkele maanden te koop is, dient de abdij een dossier in over de verantwoordelijkheid van de gemeenschap, de productiemethoden, de kwaliteitscontroles, de distributiekanalen en de communicatie naar buiten.
Een bestuurslid van de IVT en een lid van haar kwaliteitscommissie bezoeken de abdij en de productielocatie. Ze beoordelen de kwaliteit en controleren de traceerbaarheid. Het bestuur bekijkt hun bevindingen, bespreekt die met de abdij en stemt over de toekenning. De licentie geldt vijf jaar en wordt verleend voor één product of een productcategorie. Wie het keurmerk daarna wil blijven voeren, moet de licentie vernieuwen.
Erfgoed dat je aan tafel doorgeeft
In Scourmont richtte de kloostergemeenschap in 1996 de Stichting Chimay-Wartoise op, die sociale projecten steunt. UNESCO plaatste de biercultuur in België in 2016 op de Representatieve Lijst van Immaterieel Cultureel Erfgoed. Daarbij wijst UNESCO ook op de bijdrage van trappistengemeenschappen en hun inzet voor goede doelen.
Bij La Corte Segreta schenken we deze bieren om die cultuur door te geven. Chimay, Orval, Rochefort en Westvleteren vertellen elk het verhaal van een andere gemeenschap. Met Tre Fontane in Rome krijgt dezelfde traditie vorm in een ander landschap en met ander vakmanschap. Door de bieren te vergelijken, proef je wat elke abdij met dat erfgoed heeft gedaan.

De toegang tot de Sint-Sixtusabdij rond 1919, op een prentbriefkaart uit de KU Leuven-collecties. Een historisch beeld van de thuisbasis van Westvleteren.
Auteur et éditeur inconnus · KU Leuven Libraries · Vers 1919 · Bron van het document · Publiek domein
Ook in onze archieven
Tre Fontane, de trappistentripel uit Rome →
De eucalyptusbomen van Tre Fontane, van het dal tot in het bier →
Bronnen
Ordre cistercien de la stricte observance · Notre histoire
Ordre cistercien de la stricte observance · Abbaye de La Trappe
Westmalle · L’histoire de l’abbaye
Westmalle · L’histoire de la brasserie
Association internationale trappiste · Trappiste® et ATP
Association internationale trappiste · Critères et attribution du label
Association internationale trappiste · Rochefort et Mont des Cats
Chimay · Fondation Chimay-Wartoise