De houtgestookte oven
Ignis Pvgnax bij La Corte Segreta: isolatie onder de bakvloer en rond de koepel, de balans bij het bakken tijdens de bediening en huisgemaakt brood op de warmte van de vorige dag.

Antieke oven in de bakkerij van N. Popidius Priscus in Pompeï: een vroeg voorbeeld van een gemetselde bakruimte.
Gary Todd · Foto van een antieke oven in Pompeï. · Bron van het document · Publiek domein
Bij La Corte Segreta vertegenwoordigt de houtgestookte oven onze zuiverste kijk op pizza: vuur, deeg en menselijk vakmanschap. We hebben ervoor gekozen die werkwijze te behouden, in de geest van de traditie van de meesterpizzaioli.
Een bakwijze die ervaring vraagt
Een vuur beheren en verschillende pizza’s bakken vraagt voortdurende aandacht. De pizzaiolo moet de vlam bekijken, het bakproces volgen en op het juiste moment ingrijpen. Hij leert herkennen wanneer een pizza moet worden verplaatst, gedraaid of uit de oven gehaald.
Die beheersing groeit door oefening. Voor ons is het een van de veeleisendste kanten van het vak: elke bakbeurt vraagt observatie, een nauwkeurige handeling en ervaring van degene die de schep vasthoudt.
Zo werken we bij La Corte Segreta
Onze oven, Ignis Pvgnax, werkt uitsluitend op houtvuur, zonder gas, elektriciteit of geautomatiseerde ondersteuning. Alle pizza’s worden met de hand gedraaid: geen draaiend plateau vervangt de handeling van de pizzaiolo.
Waarom wij voor beukenhout kozen
Voordat we voor Ignis Pvgnax beukenhout kozen, werkten we ook met eikenhout. Bij onze proeven gaf beukenhout ons de levendige vlam, de snelle reactie en de goede hoeveelheid gloeiende kooltjes die we nodig hadden om het tempo van de bediening te volgen. Wanneer we een nieuw houtblok toevoegen, helpt die snelle reactie ons de intensiteit van het vuur bij te sturen.
Ook eikenhout vonden we een uitstekende brandstof, maar het paste minder goed bij onze behoefte aan een levendige vlam. Onder de omstandigheden van onze proeven was de verbranding eerder geschikt voor een gelijkmatige warmte, zoals we die voor bepaalde ovengerechten zoeken, bijvoorbeeld lasagne. Deze vergelijking gaat over onze eigen ervaring met onze oven.
Zorg die al vóór het aansteken begint
Ons hout wordt droog geleverd en vervolgens binnen bewaard. Al bij de bouw van Ignis Pvgnax werden onderin twee opbergvakken voor hout voorzien. Daar bewaren we het langdurig, in plaats van buiten of in een koude garage, om tijdens de bediening de gewenste snelle reactie te behouden.
Elk houtblok moet schoon blijven en mag nooit rechtstreeks op de vloer worden opgeslagen. Die aandacht hoort bij onze keuze voor zeer droog hout: een deel van de energie van vochtig hout is nodig om het aanwezige water te verdampen en komt dus niet beschikbaar om de oven te verwarmen.
De band met de Napolitaanse traditie
We hebben ons ook gebaseerd op het traditionele bakken met hout zoals de Associazione Verace Pizza Napoletana dat beschrijft. Haar reglement noemt onder meer beuken- en eikenhout als gebruikte houtsoorten. Onze keuze voor beukenhout sluit aan bij die werkwijze en bij de resultaten van onze eigen proeven.
Bronnen en verder lezen
AVPN: reglement van 2024, het onderdeel over hout
Forest Research: het effect van vocht op brandhout
Isolatie als uitgangspunt voor het ontwerp van Ignis Pvgnax
Bij het ontwerp van Ignis Pvgnax heeft Crimi Salvatore veel aandacht besteed aan de isolatie onder de bakvloer en rond de koepel. Hij geeft een dikte van ongeveer 55 cm onder de bakvloer aan, met verschillende isolatiematerialen, as van de Etna en, in het onderste deel, op maat gemaakte vacuümisolatiepanelen van 3 cm.
De lagen van de oven hebben verschillende functies. De vuurvaste onderdelen slaan warmte op en geven die tijdens het bakken weer af; de isolatie beperkt de verliezen naar de onderbouw en de buitenomgeving. De vacuümpanelen remmen de warmteoverdracht naar beneden af en helpen zo de energie in het warme deel van de oven te houden.
Waarom de bakvloer afkoelt tijdens een drukke bediening
De bakvloer is het vuurvaste oppervlak waarop de pizza ligt. Door rechtstreeks contact geeft hij warmte aan de pizza af. Tegelijk verwarmen de vlam, de koepel en de hete gassen ook de bovenkant, door straling en convectie. Al die warmte-uitwisselingen samen zorgen voor het bakken.
Wanneer de pizza’s elkaar snel opvolgen, nemen ze warmte op uit de bakvloer en schermen ze een deel van het oppervlak af van de straling van de koepel. Bij verschillende ovens waarmee hij gewerkt heeft, merkte Salvatore dat de temperatuur daalde, ook wanneer hij de plekken waarop hij de pizza’s bakte afwisselde. Een grotere vlam kan het oppervlak weer opwarmen, maar zodra het tempo daalt, moet het vuur opnieuw worden bijgestuurd: een vrijgekomen bakvloer kan dan sterker opwarmen en de onderkant van de volgende pizza’s te sterk kleuren.
Een warmtevoorraad die de bediening ondersteunt
Met Ignis Pvgnax streven we ernaar de oven vóór de bediening volledig op temperatuur te brengen, rekening houdend met de warmte die nog van de vorige dag aanwezig is. Tijdens Salvatores proeven en diensten zorgen die voorbereiding en de isolatie ervoor dat opeenvolgende pizza’s gebakken kunnen worden met een minder felle vlam om de afkoeling van de bakvloer te compenseren. Hij beschrijft een vermogen om het baktempo vol te houden dat hij bij de ovens waarmee hij eerder werkte niet had ervaren.
Ook de hete koepel helpt de blootgestelde oppervlakken opnieuw op te warmen. Die werking vraagt aanpassing van de pizzaiolo. Tijdens een proef mat Salvatore met zijn infraroodthermometer ongeveer 600 °C aan het oppervlak van de bakvloer. Die eenmalige meting hoort bij een opwarmtest en beschrijft geen gebruikelijke baktemperatuur. Met de isolatie willen we het evenwicht tussen de onderkant en de bovenkant van de pizza bewaren, ook op drukke momenten.
De volgende dag: de ovenwarmte dient ook voor het brood
De warmte die de vorige dag werd opgebouwd, gebruiken we ook om het huisgemaakte brood voor onze bruschette te bakken. Dat gebeurt de volgende dag vóór de bediening, bij ongeveer 200 °C gedurende ongeveer 40 minuten. We plaatsen een kleine koperen schep met water in de oven om de luchtvochtigheid tijdens het bakken te beïnvloeden. Zo sturen we mee de korst bij die we voor ons brood willen verkrijgen. Het deeg en de fermentatie van dit brood verschillen van die van ons pizzadeeg.
De ovenwarmte en onze fermentatiezones
Technische achtergrond
Falciano, Masi en Moresi, 2023: warmte-uitwisseling en plaatselijke afkoeling van de bakvloer
Falciano en medewerkers, 2024: geleiding, convectie en straling tijdens het bakken van pizza
Verwante archieven
Autolyse: pizzadeeg voorbereiden →