Super Tuscans: de wijnen die de blik op Italië veranderden
Sassicaia, Tignanello en de vrijheid die een nieuw hoofdstuk van Italiaanse wijn opende

Wijngaarden in Gaiole in Chianti, Toscane — Giorgio Galeotti, 6 april 2015. Een Chianti-landschap om een van de oorsprongen van het avontuur van de Super Tuscans op te roepen. · Originele foto · CC BY 4.0
Bij La Corte Segreta hebben Super Tuscans een bijzondere plaats. We houden van wat ze in het glas bieden, maar vooral hun geschiedenis trekt ons aan: die van wijnbouwers die een andere weg durfden te kiezen en de blik op Italiaans vakmanschap hielpen veranderen. Achter die flessen vinden we een overtuiging die ons aanspreekt: erfgoed kan levend blijven en tegelijk nieuwe ideeën verwelkomen.
Wanneer een grote wijn een bescheiden vermelding moest dragen
‘Super Tuscan’ is geen officiële appellatie en geen enkelvoudig recept. De uitdrukking raakte ingeburgerd in de wijnwereld voor ambitieuze Toscaanse rode wijnen die bij hun ontstaan buiten de appellatieregels vielen. Sommige combineerden Bordeaux-rassen met Sangiovese, andere kozen een heel andere samenstelling. Ze moesten soms de eenvoudige vermelding vino da tavola dragen, terwijl ze de veeleisendste liefhebbers overtuigden.
Die paradox maakt de geschiedenis zo interessant: de categorie op de fles volstond niet meer om de waarde van de wijn te vertellen. Die producenten waren bereid een erkende benaming op te geven om de vrijheid te behouden de rode wijn te maken waarin ze geloofden.
Sassicaia: een intuïtie die lang binnen de familie bleef
In Bolgheri, aan de Toscaanse kust, zoekt Mario Incisa della Rocchetta een wijn geïnspireerd op de grote rode wijnen waarvan hij houdt. In 1944 plant hij iets meer dan een hectare Cabernet Sauvignon bij Castiglioncello, op ongeveer 400 meter hoogte. De stenige bodems herinneren hem aan de Graves in Bordeaux. De eerste entloten komen van de Salviati bij Pisa: Cabernets die al in Italië werden geteeld vormen zo het vertrekpunt van een bijzonder Toscaans avontuur.
Van 1945 tot 1967 blijft de wijn voorbehouden aan familie en naasten. Het eerste commerciële oogstjaar is 1968, op de markt gebracht in 1971. Dat geduld fascineert ons: een persoonlijke zoektocht die aanvankelijk buiten de handel bleef wordt een van de beroemdste flessen van Italië. Ons archief over Tenuta San Guido zet dat verhaal voort, tussen heuvels en zee.
Tignanello: de traditie van binnenuit veranderen
In Chianti Classico krijgt die gedrevenheid een andere vorm met de familie Antinori en het werk van Piero Antinori en oenoloog Giacomo Tachis. De wijngaard van Tignanello levert in 1970 een Chianti Classico Riserva op waarin onder meer nog witte druiven zitten. Met oogstjaar 1971 krijgt de wijn de naam Tignanello en wordt hij een Toscaanse tafelwijn. De witte druiven verdwijnen pas definitief vanaf oogstjaar 1975.
Sangiovese ontmoet Cabernets en rijping in kleine eiken vaten. Een nieuw karakter wordt mogelijk. Een detail raakt ons bijzonder: Piero laat zijn vader Niccolò het etiket ondertekenen als erkenning voor zijn vertrouwen. De breuk behoudt zo een band met familiale overdracht. Het ontwerp van Silvio Coppola wordt in 1974 gemaakt voor het op de markt brengen van oogstjaar 1971.
Verschillende wegen, dezelfde vrijheid
De beweging gaat verder dan twee wijnen. Vigorello verschijnt in San Felice al in 1968. Le Pergole Torte ontstaat in Montevertine in 1977 en bestaat alleen uit Sangiovese: die weg herinnert eraan dat streven naar uitmuntendheid niet noodzakelijk buitenlandse rassen vraagt. Solaia komt in 1978 erbij op Tenuta Tignanello, met een eerste assemblage van Cabernet Sauvignon en Cabernet Franc ; Sangiovese wordt later toegevoegd.
Bolgheri trekt daarna andere projecten aan. Ornellaia wordt in 1981 opgericht en zijn eerste wijn dateert van 1985. Guado al Tasso ontstaat in 1990. Hun trajecten verschillen, maar verruimen samen de mogelijkheden: de landschappen van Toscane kunnen volgens verschillende interpretaties wijnen opleveren die op het hoogste internationale niveau erkend worden.
1978: de blik van de wereld verandert
In 1978 eindigt Sassicaia bovenaan in een door Decanter georganiseerde blindproeverij van Bordeaux-assemblages. Voor een wijn waarvan de internationale erkenning nog jong is vormt dat een belangrijke stap. Het trekt aandacht naar een Toscane dat zich met grote buitenlandse referenties kan meten.
Wanneer de regels de wijnen volgen
Ook de appellaties evolueren. De eerste DOC Bolgheri, erkend in 1983, betreft alleen witte en roséwijnen. In 1994 nemen de productvoorschriften rode wijnen op en erkennen ze Bolgheri Sassicaia als subzone. In 2013 wordt Bolgheri Sassicaia een zelfstandige DOC .
De wet van 1992 regelt ook de categorie IGT. De aanduiding Toscana wordt bij decreet erkend op 9 oktober 1995. Ze biedt een geografisch kader aan wijnen waarvan de assemblagekeuzes niet noodzakelijk die van traditionele appellaties volgen. Een wijn die historisch bij de Super Tuscans hoort kan vandaag dus een IGT of DOC dragen. En de vermelding Toscana IGT alleen maakt een wijn niet automatisch tot een Super Tuscan.
Waarom we hun een plaats blijven geven
Onze kaart laat dit avontuur ontdekken met Sassicaia en Tignanello. Perpiero van Tenuta Moraia biedt een recentere versie. Sorraia van Podere Le Scuderie brengt ons naar de wijnbouw van Bolgheri die zich na de eerste successen ontwikkelde. Zo onderscheiden we de pioniers van hun opvolgers.

De stappen van een vrijheid: originele tijdlijn van La Corte Segreta. Deze punten onderscheiden de wijngeschiedenis van de ontwikkeling van appellaties. Bronnen: Antinori, Tenuta San Guido — geschiedenis, Tenuta San Guido — wijnen, Consorzio Bolgheri DOC.
Tignanello: de moed om Toscaanse wijn te veranderen →
Sassicaia: de droom van Bolgheri →
IGT — Indicazione Geografica Tipica →