Gist
Gist, zuurdesem en pasta di riporto: ontdek de fermentatie en de methoden die in het pizzadeeg van La Corte Segreta worden gebruikt.

Een grondstof die lang onbegrepen bleef
De mens gebruikte fermentatie lang voordat hij gist begreep. Gerezen brood, bier en wijn bestonden al, maar het verschijnsel bleef eeuwenlang een mysterie. Men zag het deeg rijzen. Men zag de most alcohol worden. Men zag het organisme dat aan het werk was niet.
Het keerpunt komt met de microbiologie. In 1857 toont Louis Pasteur aan dat fermentatie geen dood of magisch verschijnsel is, maar een levend proces veroorzaakt door micro-organismen. Die ontdekking verandert het begrip van brood, wijn, bier en het bewaren van voedsel.
Wat gist in deeg doet
Wanneer je bloem en water mengt, neemt de bloem water op. De tarwe-eiwitten beginnen het glutennetwerk te vormen. Dat netwerk is belangrijk omdat het de gasbelletjes vasthoudt die door fermentatie ontstaan.
Enzymen in de bloem zetten een deel van het zetmeel om in vergistbare suikers. Gist verbruikt die suikers en produceert vooral koolzuurgas en ethanol. Het koolzuurgas vormt belletjes in het deeg. Het glutennetwerk houdt ze vast. Het deeg krijgt meer volume.
Fermentatie doet meer dan het deeg laten rijzen. Ze verandert ook de smaak, geur en textuur. De stoffen die tijdens de rust ontstaan dragen bij aan de aroma's van het gebakken deeg. Een deeg met een te korte rust blijft eenvoudig. Een goed begeleid deeg krijgt meer diepgang.
Hoe temperatuur de fermentatie beïnvloedt
Temperatuur werkt als een versneller of een rem. Hoe warmer het deeg, hoe sneller de fermentatie verloopt. Hoe kouder het deeg, hoe trager het werk gaat. Dat is geen bijzaak: het is een van de belangrijkste middelen waarmee de pizzaiolo stuurt.
Rond 19 tot 24°C verloopt de fermentatie van tarwedeeg met gist beheersbaar in een klassieke bakkerijomgeving. Bij een lagere temperatuur duurt de fermentatie langer, maar kun je aroma's en stevigheid anders ontwikkelen. Bij een te hoge temperatuur gaat het deeg te snel vooruit, wordt het moeilijker te beheersen en verliest het stabiliteit.
Saccharomyces cerevisiae vertoont een sterke biologische activiteit in een warme omgeving, maar deeg is geen proefbuis. De pizzaiolo zoekt niet alleen de maximale gistactiviteit. Hij zoekt een evenwicht tussen fermentatie, deegsterkte, rekbaarheid, zuurgraad, bakken en verwerking.
In de oven krijgt het deeg een hitteschok. De aanwezige gassen zetten uit. Stoom draagt bij aan de uitzetting. Aan het begin van het bakken blijft gist nog CO₂ produceren; die activiteit stopt zodra de temperatuur binnenin te hoog wordt. Recent onderzoek naar bakken geeft aan dat sommige gisten aan het begin van het bakken actief blijven tot ongeveer 50 tot 65 °C, wat bijdraagt aan de uiteindelijke volumetoename.
Gist, zuurdesem en pasta di riporto
Bakkersgist is hoofdzakelijk Saccharomyces cerevisiae. Ze werkt nauwkeurig, krachtig en regelmatig, met een doeltreffende en voorspelbare fermentatie.
Huisgemaakte zuurdesem is anders. Het is een levend ecosysteem van gisten en melkzuurbacteriën. De gisten helpen het deeg rijzen. De melkzuurbacteriën produceren onder meer melkzuur en azijnzuur, die invloed hebben op smaak, pH en bewaring. Zuurdesems bevatten complexe microbiële gemeenschappen, met gisten en melkzuurbacteriën die variëren naargelang de bloem, de omgeving en de manier waarop ze worden onderhouden.
Pasta di riporto vertrekt van een oud en heel eenvoudig idee: een deel van reeds gefermenteerd deeg bewaren om het bij het volgende deeg te voegen. In het Frans wordt ook gesproken van pâte fermentée of vieille pâte. Deze methode geeft een deel van de vorige fermentatie door aan de nieuwe bereiding. Ze brengt smaak, continuïteit en een geheugen van het werk. De techniek kan als een voortdurende cyclus werken wanneer het deeg regelmatig wordt ververst en opnieuw toegevoegd.
Zo werken we bij La Corte Segreta
Bij La Corte Segreta werken we met huisgemaakte zuurdesem. We gebruiken ook een techniek van pasta di riporto. We houden de uitleg daarover bewust sober, omdat niet alles wordt verteld.
Onze cyclus van pasta di riporto is sinds 2018 nooit onderbroken. Zelfs vóór de opening, tijdens proeven, bereidingen en het op punt stellen, werd altijd een deel van het oude deeg bewaard om bij het nieuwe te voegen. Het is een familiale continuïteit.
We observeren het deeg in verschillende fasen: bij het kneden, tijdens de rust, bij het opbollen, het uitspreiden en het bakken. Die waarnemingen laten ons de regelmaat van onze bereiding beoordelen.
Het bijsturen van die zones ondersteunt ook de aanpassing die we vanaf november 2026 plannen: een totale rusttijd van ongeveer 50 tot 90 uur voor het deeg, met een eerste fermentatie bij 4 °C en een tweede bij maximaal 27 °C. We berekenen de tijden via het productieschema, op basis van de hoeveelheden zuurdesemstarter en pasta di riporto en vervolgens de tijd die het deeg al in de koeling heeft doorgebracht. Hoe we dit organiseren, leest u in ons archief over temperaturen en fermentatie.
Een nieuwe start voor onze zuurdesem
Eind mei 2026 maakte de oogoperatie van Crimi Salvatore het onmogelijk om onze zuurdesem met de nodige regelmaat te voeden en te onderhouden. De cyclus moest daarom worden onderbroken.
Op donderdag 1 oktober 2026 hebben we een nieuwe zuurdesem gemaakt, uitsluitend met volkorenmeel als meelsoort. Het is een nieuwe start in het werk aan ons deeg bij La Corte Segreta.
Deze nieuwe zuurdesemstarter gebruiken we inmiddels in onze deegbereidingen. Onze opvolging bevestigt zijn goede stabiliteit. Net als de pasta di riporto krijgt hij een plek in een van de zones van de pizzeria waarvan we de temperatuur opvolgen, gekozen volgens het seizoen en de behoeften van de bereiding.
Nuttige links en bronnen:
Louis Pasteur: a universal legacy |
https://www.vatican.va/archive/cod-iuris-canonici/eng/documents/cic_lib4-cann879-958_en.html
https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0733521016304775
At the heart of "oven spring": unexpected yeast activity during baking - Lesaffre
How to Use Pâte Fermentée (Old Dough) | Detailed Guide - ChainBaker
Bake Better Bread: Pre ferment - Pâte fermentée - Severn Bites Bread classes in Gloucestershire
Verwante archieven
Hoe de buitentemperatuur de fermentatie van pizzadeeg beïnvloedt →
Autolyse: pizzadeeg voorbereiden →