Giannola Nonino — van de oogstwagen naar vergeten druivenrassen
Ze reed zelf langs de wijnboeren en kwam op voor bedreigde druivenrassen uit Friuli. Onderweg veranderde Giannola Nonino de plaats van grappa.

De distilleerderij van Nonino in Percoto, gefotografeerd op 16 april 2025.
Foto van Naturpuur, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0. Origineel document · Licentie
Met de vrachtwagen langs de wijnboeren
Giannola Bulfoni wordt in 1938 geboren in Pavia di Udine, in Friuli. Ze begint een talenstudie in Venetië, maar stopt wanneer haar vader ziek wordt en ze met haar zus moet gaan werken. In 1962 trouwt ze met Benito Nonino. In haar eerste jaren bij de distilleerderij rijdt ze zelf met de vrachtwagen langs de wijnboeren om hun druivendraf op te halen. Tijdens die ritten in de oogsttijd leert ze de grondstof en de mensen achter de druiven kennen.
Een beslissing die bij de wijnboer begint
Op 1 december 1973 distilleren Giannola en Benito in Percoto de draf van Picolit, een zeldzaam wit druivenras uit Friuli, afzonderlijk. De beslissing valt al voordat de ketel aangaat. Ze moeten de draf apart krijgen en gescheiden houden van die van andere druivenrassen. Giannola herinnert zich hoe ze de eerste druppels opving terwijl hun dochters toekeken. In 1974 herhaalt de distilleerderij de proef en distilleert ze ook Ribolla-draf apart.
De wijnboeren weigeren eerst om de druivendraf van de Picolit apart te houden. Giannola wendt zich daarop tot hun vrouwen. Ze brengt zakken mee, biedt een hogere prijs voor de apart gehouden draf en belooft de kosten van het telefoontje te vergoeden, zodat ze de draf meteen kan ophalen. In haar verhaal wordt de eerste hindernis voor grappa van één druivenras op de boerderijen overwonnen, dankzij de vrouwen die één handeling bij de oogst willen veranderen.
Een prijs voor druivenrassen die dreigden te verdwijnen
Tijdens hun zoektocht naar plaatselijke druivendraf ontdekken de Nonino’s hoe onzeker de toekomst is van rassen als Schioppettino, Pignolo en Tazzelenghe. In 1975 richten ze de Risit d’Aur-prijs op, die de aanplant van Friulische druivenrassen beloont en onderzoek ernaar steunt. Op 21 april 1976 schrijft Giannola het regionale wijnbouwcentrum om erkenning te vragen. De landelijke toelatingen volgen in 1977. In 1998 kent de Italiaanse Republiek haar de titel Cavaliere del Lavoro toe.
Op de kaart van La Corte Segreta laten Ribolla Gialla en Schioppettino twee kanten van dit verhaal zien. Ribolla Gialla is een grappa van druivendraf. De Schioppettino is een distillaat van de hele druif, van een ras dat dankzij de prijs weer aandacht kreeg.

Een tros Ribolla Gialla, een van de druivenrassen uit Friuli waarvoor Giannola en Benito Nonino zich inzetten.
Doris Schneider, Julius Kühn-Institut (JKI), Federal Research Centre for Cultivated Plants, Institute for Grapevine Breeding Geilweilerhof, 76833 Siebeldingen, Germany · CC BY-SA 4.0 · Origineel document · Licentie
Ook in onze archieven
Nonino · grappa, ÙE en amaro →
Picolit · het druivenras achter de grappa →
Ribolla Gialla Cru · een grappa uit Friuli →
Schioppettino 2002 · achttien jaar op vat →
Benito Nonino · de hele druif in de distilleerketel →
Bronnen
Italiaans presidentschap · Giannola Bulfoni Nonino
Giannola Nonino vertelt over haar beginjaren aan Corriere della Sera
Archief van de Premio Nonino · de druivenrassen van Friuli