Nonino: grappa, ÙE en amaro
Een familieverhaal, van druivenresten tot hele druiven en planten

De drie Nonino-zussen in de distilleerderij met de druivendraf — foto © Nonino.
Eén familie, drie werelden om te ontdekken
Bij La Corte Segreta heeft Nonino een belangrijke plaats in onze selectie distillaten en likeuren. Dezelfde familie werkt in drie werelden: grappa van druivenresten, ÙE van hele druiven en amari rond planten. Elk biedt een andere manier om een glas te kiezen, van het directe karakter van een druivenras tot reserves met houtinvloed of botanische bitterheid. Alle grappa’s die wij aanbieden, zijn hier geproefd. Onze verbondenheid komt zowel uit hun evenwicht als uit de geschiedenis van deze familie uit Friuli.
1897: van een distilleerketel op wielen naar Percoto
De geschiedenis begint met Orazio Nonino. Voordat in 1897 een vaste distilleerderij in Ronchi di Percoto wordt opgericht, gebruikt hij een mobiele distilleerketel op wielen. We zijn in Friuli, in Noordoost-Italië, bij Udine. Door de generaties heen bewaart de familie die band met landbouwgrondstoffen en distillatiewerk. Antonio, daarna Silvia, Benito en Giannola en vervolgens hun dochters Cristina, Antonella en Elisabetta geven die erfenis elk een nieuwe reikwijdte.
Picolit: de druif terugvinden in grappa
1 december 1973 is een keerpunt. Benito en Giannola distilleren de draf van Picolit, een zeldzame druivenvariëteit uit Friuli, afzonderlijk en creëren zo de Monovitigno Nonino. Wanneer het distillaat uit de ketel komt, herkent Giannola geuren van acaciahoning en kweepeer die haar aan de wijngaard herinneren. Die anekdote verwoordt hun ambitie prachtig: de persoonlijkheid van de druif tot in de grappa bewaren. De variëteit wordt een identiteit om te ontdekken, in plaats van alleen een restgrondstof van de wijnbereiding.
De moed om een reputatie te veranderen
Grappa heeft in die tijd nog vaak het imago van een ruwe alcohol voor arbeiders, boeren of soldaten. Benito en Giannola willen haar een andere plaats geven. Met de steun van Luigi Veronelli nemen ze een precieze taal uit de wereld van grote wijnen over: druivenvariëteit, cru, herkomst. Ze richten zich tot sommeliers en restaurants, verzorgen de presentatie en nodigen uit om evenzeer te ruiken als te drinken. Die verandering raakt ons: ze wissen de volkse wortels van grappa niet uit, maar tonen wat die kunnen bieden wanneer je er veeleisend naar kijkt.
Een streek verdedigen en daarna verder gaan
In 1975 ontstaat de Premio Nonino Risit d’Aur, de ‘gouden stek’, om bedreigde druivenvariëteiten uit Friuli en hun officiële erkenning te ondersteunen. Schioppettino, Pignolo, Ribolla Gialla en Tazzelenghe maken deel uit van dit behoudsverhaal. De prijs krijgt later ook een literaire tak. Een distilleerderij wordt zo een plek waar cultuur wordt verdedigd, zowel in de wijngaarden als in boeken.
In 1984 volgt een nieuwe stap: Benito en Giannola creëren ÙE, nadat ze toestemming hebben gekregen om dit druivendistillaat te maken. ‘Ùe’ betekent druif in het Friulisch. Het verschil is essentieel: grappa komt van draf, terwijl ÙE de schil, het vruchtvlees en het sap van de hele druif samen gebruikt. Op onze kaart laten die twee expressies verschillende gezichten van dezelfde vrucht ontdekken, zonder ze met elkaar te verwarren.
De planten: Quintessentia en zijn Riserva
In 1992 vernieuwen de drie zussen het oude familierecept tot Amaro Nonino Quintessentia, verrijkt met in barrique gerijpte ÙE. De klassieker van 35% vol. verbindt kruiden en citrus met een bitterzoete indruk. Bittere sinaasappel, tijm, menthol, peper en zoethout leiden naar een spoor van cacao.
Quintessentia Riserva, eveneens met 35% vol., rijpt meer dan vierentwintig maanden in eiken barriques en kleine vaten. Herfstbos, mos en rozijn begeleiden rabarber, geflambeerde sinaasappel en gekaramelliseerde vanille. Hij behoort tot de wereld van amari: zoetheid, bitterheid en balsemachtige frisheid gaan samen met hout.
Tijd, koper en vakmanschap
Bij Nonino gebeurt de distillatie per partij in koperen ketels met stoomverwarming. De draf wordt vers geselecteerd; de fermentatie wordt opgevolgd en daarna kiest de distillateur het hart van het distillaat door voorloop en naloop te scheiden. Sommige referenties rusten in roestvrij staal, andere rijpen in barriques en kleine vaten. De natuurlijke rijping wordt onder verzegeling gecontroleerd en de reserves worden zonder kleurstoffen gebotteld. Het hout brengt aromatische ontwikkeling.
Internationale erkenning
In 2019 ontvangt Nonino de titel Spirit Brand / Distiller of the Year bij de Wine Star Awards van Wine Enthusiast, uitgereikt in januari 2020. Die erkenning bekroont een huis dat grappa met zijn werk internationale betekenis heeft gegeven.
Wat we in hun flessen terugvinden
Die verscheidenheid verklaart onze verbondenheid met het huis. Moscato, Merlot en Picolit tonen verschillende kanten van de druivenresten; reserves voegen diepte en textuur toe. De ÙE-distillaten geven de hele druif een andere stem, terwijl Quintessentia en zijn Riserva de wereld van kruiden en bitterheid openen. Die families vullen elkaar aan en behouden hun identiteit: de gedeelde geschiedenis helpt begrijpen, hun smaakprofiel helpt kiezen.
De Vendemmia Riserva 18 maanden is een van de favoriete grappas van de zaakvoerder. Door haar evenwicht grijpt hij er graag naar terug na een goede maaltijd of aan het einde van een feestelijke avond. Bij La Corte Segreta vertelt onze Nonino-selectie die nieuwsgierigheid: verschillende stijlen en ontdekkingen, met het plezier om de tijd te nemen om ervan te genieten.
Grappa’s: druivenresten en hun expressies
Monovitigno: het druivenras in grappa →
Picolit: de druif achter de legendarische grappa →
Tijd onder verzegeling: de kelders van Nonino →
ÙE: de hele druif
ÙE: wanneer Nonino de hele druif distilleert →
Schioppettino 2002: achttien jaar en 460 flessen →
Amari: planten en bitterheid
Quintessentia Riserva: bitterheid ontmoet hout →
Bronnen van het huis Nonino
Amaro Nonino Quintessentia Riserva
De mensen in dit verhaal
Giannola Nonino — van de oogstwagen naar vergeten druivenrassen →
Benito Nonino — de hele druif in de distilleerketel →
Silvia Milocco Nonino — een distilleerderij in oorlogstijd →